Park Pałacowy w Jabłonnie

Jabłonna to niewielka miejscowość pod Warszawą, której centrum stanowi XVIII-wieczny zespół pałacowo-parkowy – jeden z najlepiej zachowanych na Mazowszu. Biały klasycystyczny pałac otoczony 46-hektarowym parkiem angielskim wygląda jak wyjęty z epoki oświecenia, choć jego historia sięga jeszcze średniowiecza. Dziś to miejsce otwarte dla wszystkich: można spacerować alejkami pełnymi stuletnych drzew, podziwiać architekturę i zabytkowe budowle parkowe, a także zwiedzić wnętrza pałacu z unikatową okrągłą Salą Balową.

Odległość zaledwie 20 kilometrów od centrum stolicy sprawia, że Jabłonna to wygodny cel na weekendowy wypad czy popołudniowy spacer. Park jest dostępny codziennie i bezpłatnie.

Historia rezydencji Poniatowskich

Jabłonna od średniowiecza należała do biskupów płockich, którzy w XV wieku zbudowali tu letnią rezydencję. Prawdziwy rozkwit przyszedł jednak w XVIII wieku, kiedy majątek odkupił Michał Poniatowski – biskup płocki, późniejszy prymas Polski, a przy okazji brat króla Stanisława Augusta. W 1774 roku zlecił budowę nowego pałacu Dominikowi Merliniemu, ulubionemu architektowi króla, który stworzył tu jedno ze swoich najważniejszych dzieł.

Budowa trwała ponad dziesięć lat i przebiegała w dwóch etapach. Merlini zaprojektował pałac i dwa pawilony – królewski i gościnny. Drugi etap powierzono Szymonowi Bogumile Zugowi, który urządził park w modnym wówczas stylu angielskim i wzniósł kilka budowli parkowych. Już w 1775 roku pałac został nakryty dachem, o czym przypomina zachowana do dziś tablica na wieży.

Król Stanisław August był częstym gościem w Jabłonnie i osobiście nadzorował prace przy rezydencji swojego brata.

Po 1794 roku pałac stał się siedzibą księcia Józefa Poniatowskiego, bohatera narodowego. W 1822 roku majątek przeszedł w ręce Anny z Tyszkiewiczów Potockiej, później Dunin-Wąsowiczowej, która poświęciła się jego rozbudowie i modernizacji. To ona zleciła Henrykowi Marconiemu przebudowę pałacu oraz wzniesienie łuku triumfalnego ku czci księcia Józefa. W rękach rodziny Potockich Jabłonna pozostawała aż do 1945 roku.

Podczas II wojny światowej, w 1944 roku, pałac został spalony przez Niemców. Odbudowano go w latach pięćdziesiątych. Od 1953 roku zespół pałacowo-parkowy zarządza Polska Akademia Nauk, która urządziła tu Dom Zjazdów i Konferencji.

Pałac i jego wnętrza

Pałac zbudowano na planie przypominającym rozszerzoną literę N. To piętrowa, rozczłonkowana bryła murowana z cegły i otynkowana. Elewację zdobią ozdobne gzymsy, fryzy i boniowanie. Część środkowa budynku wyróżnia się okazałym czterokolumnowym portykiem od frontu i prostokątnym tarasem od tyłu. Klasycystyczna surowość miesza się tu z barokową malowniczością – pierwotnie elewację frontową ożywiała czworoboczna wieżyczka zwieńczona kulą.

Ośrodkiem kompozycji wnętrz jest okrągła Sala Balowa – jedyna tego typu w Polsce. Ma wysokość 8,5 metra (dwie kondygnacje) i zachwyca kopulastym sklepieniem z galerią, gdzie dawniej grała orkiestra. Sufit pokrywa polichromia imitująca niebo, wykonana przez Szymona Mańkowskiego w 1777 roku. Dekoracje sztukatorskie stworzył Antonio Bianchi w 1775 roku.

Oprócz Sali Balowej można zobaczyć salony: Mauretański, Pompejański, Kominkowy, Lustrzany, Polski i Chiński. Każdy ma swój niepowtarzalny charakter i zachowane oryginalne elementy wystroju. We wnętrzach znajdują się zabytkowe meble, obrazy i inne eksponaty z epoki. Do Sali Balowej wchodzi się przez prostokątny westybul, z którego schody prowadzą na wieżę, a z drugiej strony do antyszambru.

Park krajobrazowy i pomniki przyrody

Park w Jabłonnie to 46 hektarów zieleni urządzonej w angielskim stylu krajobrazowym pod koniec XVIII wieku. Szymon Bogumił Zug zaprojektował go na miejscu wcześniejszego barokowego ogrodu, tworząc malownicze alejki, polany i widokowe połączenia z okolicznymi stawami. To jeden z najlepiej zachowanych parków tego typu na Lubelszczyźnie.

Drzewostan robi wrażenie. Park chroni ponad 50 pomników przyrody: dęby szypułkowe, lipy drobnolistne, wiązy szypułkowe, jesiony wyniosłe, graby pospolite, glediczje trójcierniowe, modrzewie europejskie, topole białe, klony zwyczajne. Najstarsze drzewo – modrzew europejski – ma ponad 240 lat i pamięta czasy budowy pałacu.

Eklektyczny układ parku łączy style różnych epok i efektownie eksponuje unikalne rośliny, drzewa i krzewy ozdobne.

Zaciszne alejki sprzyjają spacerom, wycieczczkom rowerowym, bieganiu i nordic walking. Park jest na co dzień przestrzenią otwartą dla wszystkich – spotyka się tu mieszkańców na spacerach z psami, grupy przedszkolaków na zabawach, szkolne lekcje przyrody. Cotygodniowe biegi Parkrun przyciągają amatorów sportu, a stała 5-kilometrowa ścieżka regularnie gości biegaczy i chodziarzy.

Zabytkowe budowle parkowe

Spacerując po parku, natrafisz na kilka ciekawych budowli. Szymon Bogumił Zug wzniósł szereg pawilonów, z których do dziś przetrwały: grota pustelnika, oranżeria i pawilon chiński. Każda z tych budowli ma swój urok i stanowi punkt widokowy w kompozycji parku.

Oranżeria zasługuje na osobną uwagę. To przestronna budowla pełna roślin, która nieustannie gości wystawy współczesnego malarstwa i rzeźby. Warto zajrzeć tu podczas wizyty w parku – połączenie zabytkowej architektury z nowoczesnymi dziełami sztuki tworzy interesujący kontrast.

Łuk triumfalny poświęcony księciu Józefowi Poniatowskiemu pochodzi z XIX wieku i został zaprojektowany przez Henryka Marconiego na zlecenie Anny Dunin-Wąsowiczowej. To część kultu bohatera narodowego, który kiedyś mieszkał w tym pałacu. Oprócz łuku w parku można zobaczyć ruiny stajni Marconiego, altany chińskiej i muszli koncertowej.

Dla kogo to miejsce

Park Pałacowy w Jabłonnie to uniwersalne miejsce, które zadowoli różne grupy. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do swobodnych spacerów i zabaw na świeżym powietrzu – dzieci uwielbiają biegać po alejkach i odkrywać zakątki parku. Miłośnicy historii i architektury docenią zabytkowy pałac i budowle parkowe, a także możliwość zwiedzenia wnętrz z unikatową Salą Balową.

Rowerzyści chętnie przyjeżdżają tu z Warszawy – jedna z alei prowadzi nad Wisłę, gdzie na wale przeciwpowodziowym biegnie Nadwiślański szlak rowerowy. Przez park wiedzie także pieszo-rowerowa ścieżka przyrodnicza Jabłonna – Nowy Dwór Mazowiecki. Biegacze i miłośnicy nordic walking mają do dyspozycji liczne trasy o różnej długości.

Miłośnicy przyrody znajdą tu prawdziwy raj – ponad 50 pomników przyrody, stuletnie drzewa i bogata flora sprawiają, że park jest enklawą zieleni niedaleko stolicy. Niedaleko pałacu znajduje się Miejsce Przyrodniczo-Edukacyjne.

Praktyczne informacje dla zwiedzających

Park jest otwarty dla wszystkich zwiedzających codziennie i bezpłatnie. Można swobodnie spacerować alejkami, podziwiać drzewa i budowle parkowe. Zwiedzanie wnętrz pałacu jest możliwe – obecnie funkcjonuje tu Dom Zjazdów i Konferencji PAN, ale udostępnia się wybrane sale dla turystów. Najlepiej sprawdzić aktualne godziny zwiedzania i dostępność na stronie www.palacjablonna.pl lub pod numerem telefonu +48 22 782 44 33.

Dojazd: Z Warszawy najwygodniej jechać drogą nr 61 w kierunku Zalewu Zegrzyńskiego. Mniej więcej w połowie trasy przejeżdża się przez Jabłonnę. Wjazd na teren parku znajduje się od ulicy Modlińskiej 105. Na miejscu jest duży bezpłatny parking. Komunikacją miejską można dojechać autobusem linii 723 – przystanek znajduje się tuż przy bramie pałacowej.

Rowerzyści mogą dotrzeć Nadwiślańskim szlakiem rowerowym, który biegnie prawym brzegiem Wisły. Z parku jedna z alei prowadzi bezpośrednio na wał przeciwpowodziowy, gdzie biegnie ścieżka rowerowa.

Czas zwiedzania: Na spacer po parku warto przeznaczyć około 2 godzin. Jeśli planujesz zwiedzanie wnętrz pałacu i oranżerii, dodaj kolejną godzinę. Można tu też dłużej odpocząć na ławce, zorganizować piknik rodzinny lub pojeździć na rowerze.

W obiekcie działa hotel butikowy oraz restauracja – można tu nie tylko zwiedzać, ale też zatrzymać się na dłużej i odpocząć w historycznych wnętrzach. Ceny noclegów zaczynają się od około 240 złotych za pokój ze śniadaniem.

Kontakt: PAN Dom Zjazdów i Konferencji w Jabłonnie, ul. Modlińska 105, 05-110 Jabłonna, e-mail: [email protected]