Pałac w Jabłonnie

Biały pałacyk w Jabłonnie, niespełna 20 kilometrów od centrum Warszawy, to przykład tego, jak elegancka może być prostota. Zaprojektowany przez Dominika Merliniego dla brata króla Stanisława Augusta, dziś należy do Polskiej Akademii Nauk i funkcjonuje jako centrum konferencyjne z restauracją i hotelem. Można tu spacerować po kilkudziesięciohektarowym parku, zajrzeć na kawę do podziemnej restauracji, a przy odrobinie szczęścia – zobaczyć wnętrza podczas koncertu lub wystawy.

Park jest dostępny bezpłatnie i bez ograniczeń. Wnętrza pałacu zwiedza się głównie przy okazji wydarzeń kulturalnych.

Historia pałacu – od biskupów do Poniatowskich

Jabłonna już w średniowieczu należała do biskupów płockich, którzy w XV wieku zbudowali tu letnią rezydencję. Miejscowość słynęła z jabłkowych sadów i miodów z leśnych barci, a jej bliskość Warszawy i walory krajobrazowe sprawiały, że chętnie tu przyjeżdżano.

Przełom nastąpił w 1773 roku, kiedy majątek odkupił Michał Poniatowski – biskup płocki, późniejszy prymas Polski i młodszy brat króla Stanisława Augusta. Rok później zlecił Dominikowi Merliniemu, pierwszemu architektowi króla i Rzeczypospolitej (temu samemu, który rozbudowywał Zamek Królewski i Łazienki), zaprojektowanie nowej rezydencji. Budowę ukończono w 1779 roku.

Powstał zespół trzech budynków: centralny parterowy pałacyk dla właściciela oraz dwa boczne dwupiętrowe pawilony. Lewy, zwany Królewskim, przeznaczono specjalnie dla Stanisława Augusta Poniatowskiego, który rzeczywiście często tu bywał. Dziś mieszczą się w nim biura.

Według lokalnej legendy, z podziemi pałacu prowadzi tajemny tunel aż na warszawskie Bielany. Choć nie ma na to dowodów, historia ta żyje w opowieściach mieszkańców.

Po śmierci Michała Poniatowskiego majątek odziedziczył jego bratanek, książę Józef Poniatowski – słynny dowódca wojskowy. Po jego tragicznej śmierci w bitwie pod Lipskiem w 1813 roku Jabłonnę otrzymała w dożywocie jego siostra Teresa Tyszkiewiczowa. W 1822 roku obiekt przeszedł w ręce Anny z Tyszkiewiczów Potockiej, kolekcjonerki i utalentowanej rysowniczki. Rodzina Potockich pozostała właścicielami do czasów II wojny światowej.

Architektura i wnętrza – klasycyzm z rokokowym akcentem

Pałac zaprojektowano w stylu wczesnego klasycyzmu z elementami rokokowymi. Z zewnątrz wyróżnia go czworoboczna wieżyczka zwieńczona kulą oraz śnieżnobiała elewacja. To budynek parterowy, ale jego centrum – okrągły salon – wznosi się znacznie wyżej niż pozostałe pomieszczenia, co nadaje całości charakterystyczny profil.

Serce pałacu stanowi właśnie ten okrągły salon z kopulastym sufitem, który sprawia wrażenie nieba. Dekoracje sztukatorskie wykonał Antonio Bianchi w 1775 roku, a malowidła dodał Szymon Mańkowski dwa lata później. To najpiękniejsze pomieszczenie w całym zespole – dziś odbywają się tu koncerty muzyki poważnej.

Po obu stronach salonu znajdują się inne reprezentacyjne sale – dawna jadalnia i ogród zimowy. W głębi mieściły się niegdyś apartamenty sypialne właścicieli. Każde z pomieszczeń ma swój niepowtarzalny charakter – dekoracyjne sztukaterie, malowidła ścienne, meble i obrazy z przełomu XVIII i XIX wieku.

W 1944 roku Niemcy spalili pałac. Po wojnie przejęła go Polska Akademia Nauk, która odbudowała i wyposażyła go tak, by przypominał wygląd z końca XVIII i pierwszej połowy XIX wieku. Dziś obiekt służy jako Dom Zjazdów i Konferencji PAN – organizuje się tu sympozja, wykłady, warsztaty oraz wydarzenia prywatne jak wesela czy komunie.

Park krajobrazowy z widokiem na Wisłę

Wokół pałacu rozciąga się kilkudziesięciohektarowy park w stylu angielskim, zaprojektowany w latach 70. i 80. XVIII wieku przez Szymona Bogumiła Zuga. Powstał na bazie dawnego ogrodu barokowego, który sięgał aż do Wisły.

Park przecinają liczne aleje spacerowe i ścieżka przyrodnicza z okazami starych dębów, klonów, lip i topoli. Można tu spokojnie spędzić godzinę lub dwie, spacerując w cieniu drzew. Są ławeczki, ale nikt nie zabrania też usiąść na trawie. To miejsce w sam raz na rodzinny spacer lub chwilę wyciszenia z dala od miejskiego zgiełku.

Z czasem w parku pojawiły się dodatkowe budowle. Przed 1842 rokiem wzniesiono tu Łuk Triumfalny ku czci księcia Józefa Poniatowskiego według projektu Henryka Marconiego. Można też natknąć się na grotę, oranżerię czy pawilon chiński – elementy, które nadają parkowi romantyczny charakter.

Oranżeria w parku pałacowym zagrała w filmie „Hans Kloss: Stawka większa niż śmierć” Patryka Vegi, udając hiszpańską rezydencję hitlerowskiego zbrodniarza. Na plan przyjechał wtedy legendarny Stanisław Mikulski, odtwórca roli agenta J-23.

Pałac w Jabłonnie jako plan filmowy

Klasycystyczne wnętrza i parkowe otoczenie sprawiły, że pałac chętnie wykorzystują twórcy filmowi i serialowi. Od wielu sezonów pałacowe wnętrza pojawiają się w serialu „Ojciec Mateusz”, gdzie zamieniają się w pałac arcybiskupa – miejsce, gdzie tytułowy bohater (Artur Żmijewski) zjawia się na wezwanie roztropnego biskupa.

Tu też kręcono sceny do „M jak miłość” (między innymi ślub Marty Mostowiak z Andrzejem Budzyńskim), „Excentryków, czyli po słonecznej stronie ulicy” czy wspomnianego już filmu o Hansie Klossie. Sala Pompejańska i oranżeria doskonale sprawdzają się jako eleganckie tło dla różnych epok i historii.

Co można tu zobaczyć i zrobić

Park jest otwarty dla wszystkich bez opłat i bez ograniczeń czasowych. To dobry punkt na spacer, zwłaszcza jeśli szuka się spokojnego miejsca niedaleko Warszawy. Wypielęgnowany trawnik z widokiem na pałac i rozległa łąka przy wjeździe to popularne miejsca na pikniki.

Wnętrza pałacu można zwiedzić głównie przy okazji organizowanych tu wydarzeń kulturalnych – koncertów, wystaw, wykładów. Warto śledzić program na stronie palacjablonna.pl, bo regularnie odbywają się tu koncerty muzyki poważnej w sali balowej. Pałac oferuje siedem sal o różnej powierzchni i wystroju, z których każda ma swój unikalny klimat.

W podziemiach pałacu działa restauracja, gdzie można zjeść obiad lub wpaść na kawę i lody. To dobre miejsce na przerwę podczas spaceru po parku. Przy obiekcie funkcjonuje też hotel, więc można tu zatrzymać się na dłużej, choć większość gości przyjeżdża na kilka godzin.

Dla kogo jest Pałac w Jabłonnie

To miejsce dla każdego, kto szuka spokojnego spaceru w zabytkowym parku niedaleko Warszawy. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do biegania i zabawy na trawie. Miłośnicy architektury i historii docenią klasycystyczną bryłę zaprojektowaną przez Merliniego oraz związki z rodem Poniatowskich.

Fani polskich seriali mogą poczuć się jak na planie „Ojca Mateusza”. Osoby szukające kulturalnych wrażeń znajdą tu koncerty i wystawy. A ci, którzy po prostu chcą odpocząć od miasta, mogą usiąść w cieniu starych dębów i posłuchać ptaków.

Nie jest to muzeum z przewodnikami i stałą wystawą – raczej żywy obiekt, który łączy funkcje konferencyjne, gastronomiczne i kulturalne. Dlatego warto połączyć wizytę z konkretnym wydarzeniem albo po prostu przyjechać na spacer po parku i kawę w restauracji.

Informacje praktyczne – dojazd, ceny, godziny

Dojazd: Pałac znajduje się w Jabłonnie przy ul. Modlińskiej 105, około 18 km od centrum Warszawy. Dojazd samochodem zajmuje 20-30 minut (w zależności od korków). Można dojechać też komunikacją miejską – autobusy linii 731, 737 i inne jadące w kierunku Legionowa/Modlina.

Parking: Przy pałacu jest parking dla zwiedzających.

Park: Wstęp bezpłatny, bez ograniczeń czasowych. Można wejść o dowolnej porze.

Wnętrza pałacu: Dostępne głównie podczas wydarzeń kulturalnych – koncertów, wystaw, konferencji. Aktualny program i informacje o zwiedzaniu najlepiej sprawdzić na stronie www.palacjablonna.pl lub pod numerem telefonu (22) 782 44 33.

Restauracja: Działa w podziemiach pałacu. Aktualne menu i godziny otwarcia dostępne na stronie obiektu. Warto sprawdzić przed wizytą, bo godziny mogą się zmieniać w zależności od organizowanych wydarzeń.

Ile czasu przeznaczyć: Na spacer po parku wystarczy godzina, półtorej. Jeśli dołączy się wizyta w restauracji lub udział w koncercie, warto zaplanować 2-3 godziny. Obiekt można też połączyć z wizytą nad pobliskim Jeziorem Zegrzyńskim.

Kontakt: [email protected], tel. (22) 782 44 33