Zanim w książkach pojawiły się samoprzylepne karteczki i kolorowe zakładki, uważny czytelnik mógł zostawić na stronie zupełnie inny ślad: rysunek dłoni kierującej palec ku wybranemu zdaniu. Takie znaki spotyka się na marginesach średniowiecznych rękopisów, a także późniejszych druków.
Ten niewielki symbol określano łacińskim mianem manicula, czyli „mała rączka”. Umieszczali go przy tekście nie tylko czytelnicy, lecz również kopiści i drukarze. Każdy z nich mógł w ten sposób wskazać miejsce warte uwagi, zaznaczyć istotną myśl albo ułatwić sobie odnalezienie fragmentu przy następnym otwarciu książki.
Marginalne wskazówki nie zawsze były prostymi szkicami. Niektóre dłonie otrzymywały wydłużone palce, starannie narysowane rękawy i mankiety, a nawet pierścionki. Ich ozdobność sprawiała, że praktyczny znak stawał się jednocześnie drobnym elementem dekoracyjnym strony.
Dla współczesnych badaczy takie rysunki są świadectwem tego, jak dawniej czytano i używano książek. Pozwalają zobaczyć, które miejsca przyciągnęły czyjąś uwagę. Dzisiejsza zakładka spełnia podobne zadanie, choć rzadko zostawia po sobie równie osobisty ślad.
Źródło: facebook.com/powiatowa.biblioteka.publiczna.legionowo